سامانه ثبت پایان نامه و طرح تحقیقاتی : راهنمای متغیر های مطالعه

متغیرهای مطالعه

متغیر:

 متغير مشخصه و فاکتوری است که قابليت تغيير داشته و مي تواند مقادير مختلفي را بپذيرد. درواقع داده هایی هستند که محقق در صدد جمع‌آوری و تحلیل است.

متغیر کمی:

 متغیرهایی هستند که از نظر مقدار یا ارزش  متفاوت هستند یعنی عددی یا قابل اندازه گیری هستند، در واقع براي اندازهگيري آنها ميتوان اعداد را به وضعيت آزمودني و بر طبق قاعدهاي معين منتسب کرد..مانند سن، قد، وزن و هوش

متغیر کمی دو نوع هست: پیوسته و گسسته

کمی پیوسته: متغیر میتواند تمامی اعداد حقیقی بین دوعدد را داشته باشد و بین دو عدد بینهایت عدد و اعشار میتواند قرار گیرد مانند سرعت، زمان، طول، قد و وزن

کمی گسسته: متغیرهایی هستند که داده ها فقط از اعداد شمارش پذیر تشکیل میشوند و بین دو واحد آن هر نقطه یا ارزشی را نمیتوان انتخاب کرد، در واقع بین دو داده عدد اعشار نمیگیرد مثل تعداد دانش آموزان کلاس، بعد خانوار، تعداد دندانها  کمی نسبتی(ratio) : مقياس نسبتي دقيق‌ترين مقياس اندازه‌گيري است ،صفر واقعی دارند و فواصل بین مقادیر برابر است مانند قد و وزن، درآمد و سن

کمی فاصله اي (interval) :  مقياس فاصله‌اي نه تنها ترتيب اشياء را نمايان مي‌نمايد بلکه فاصله بين آن‌ها را نيز مشخص مي‌کند. (عملکرد در آزمون رياضی) در واقع صفر قراردادی دارند ولذا مقدار منفی نیز می پذیرند ولی فاصله بین مقادیر برابر نیست مانند درجه حرارت به سانتیگراد و ارتفاع از سطح دریا

متغیر کیفی:

اين متغيرها را متغيرهاي مقوله‌اي نيز مي‌نامند و به حالات مختلف متغیر اشاره دارد، افراد مورد مطالعه به گروههای طبقاتی تقسیم میشوند و قابل اندازه گیری نیستند. مانند جنسيت، مذهب ، شغل، رنگ چشم و زیبایی و غيره.

انواع متغیر کیفی عبارتست از: اسمی، رتبه ای

کیفی اسمي (Normal scale) : :  برتری ترتیبی بین حالات مختلف متغیر وجود ندارد، مانند جنس یا شغل

کیفی اسمی دو حالته (binary): مانند جنس، زنده ماندن و یا فوت نمودن

کیفی اسمی چند حالته (nominal): مانند گروه خونی و ملیت

کیفی رتبه‌ای(ordinal):  : برتری ترتیبی بین حالات مختلف متغیر وجود دارد، مانند درجه بدخیمی‌ها یا میزان تحصیلات

 

 

مقياس‌هاي اندازه‌گيري متغيرها:

  • مقياس اسمي: عبارت اسمي يعني نامگذاري کردن (زن-مرد)
  • مقياس رتبه‌اي(ترتيبي): عبارت ترتيبي يعني ترتيب دادن (طبقات اجتماعی)
  • مقياس فاصله‌اي: مقياس فاصله‌اي نه تنها ترتيب اشياء را نمايان مي‌نمايد بلکه فاصله بين آن‌ها را نيز مشخص مي‌کند. (عملکرد در آزمون رياضی)
  • مقياس نسبتي: مقياس نسبتي دقيق‌ترين مقياس اندازه‌گيري است. (قد - سن - وزن)

 

 

تشخیص و نامگذاری متعیرها:

  1. متغير مستقل: (Independent variable) يک ويژگي از محيط فيزيکي يا اجتماعي است که بعد از انتخاب، دخالت يا دستکاري شدن توسط محقق مقاديري را مي پذيرد تا تاثيرش بر روي متغير ديگر (متغير وابسته) مشاهده شود. قد، وزن، BMI.
  2. متغير وابسته: (Dependent variable) متغيري است که تغييرات آن تحت تاثير متغير مستقل قرار مي‌گيرد.مثال: متغیرفشار خون در بررسی میزان فشار خون در افراد سیگاری.
  3. متغير تعديل کننده: (Moderator varable) متغير کيفي يا کمي است که بطور غیر مستقیم جهت يا ميزان رابطه مين متغيرهاي مستقل و وابسته را تحت تاثير قرار مي‌دهد.مثال: سواد والدین در مطالعه بررسی ارتباط میزان توانایی خواندن با تعداد کتب.
  4. متغير کنترل: (Control varialbe)زماني که محقق اثر برخي متغيرها را کنترل نموده و آن‌ها را خنثي کند.
  5. متغير مداخله‌گر: (Intervening Varialbe) متغيري است که محقق براي استنتاج از نحوه تاثيرمتغير مستقل بر متغير تابع مورد نظر قرار مي دهد. مثال: متغیر ابعاد روان شناختی در مطالعه ارتباط تنوع کاری با افزایش انگیزه.

 

نكته مهم در تعيين متغيرها:

يك متغير اعم از اينكه مستقل، وابسته، مداخله‌گر، يا تعديل كننده باشد، بايد نوع آن با مطالعة دقيق عواملي كه در هر وضعيت عمل مي‌كنند، معين شود.

 

مثال نقش متغیرها:

درمطالعات توصيفي:

مثال: بررسی شیوع دیابت درشهرستان گرمی

  • اصلي: برای پاسخ به اهداف جزیی چه متغیرهایی باید سنجیده شود؟ ابتلا به دیابت
  • زمينه اي: برای پاسخ به اهداف فرعی چه متغیرهای اضافه ای باید سنجیده شود؟ جنس و یا گروه سنی افراد

 

در مطالعات تحليلي:

 مثال: رابطه بین مصرف غذاهای آماده و ابتلا به سکته قلبی

  • مستقل(independent): متغیر(هایی) که تاثیرگذار است؛ مصرف غذاهای آماده
  • وابسته (dependent): متغیر(هایی) که تاثیر می پذیرد؛ ابتلا به سکته قلبی
  • زمينه اي (demographic): متغیرهایی که برای پاسخ به اهداف فرعی باید مورد سنجش قرار گیرند؛ سن، جنس و یا نوع غذاهای آماده مصرفی
  • مخدوش كننده (confounder): متغیرهایی که رابطه بین متغیر مستقل و وابسته را به هم می زنند؛ وضعیت اقتصادی-اجتماعی و یا وزن که می توانند شدت ارتباط بین مصرف غذاهای آماده و ابتلا به سکته را تحت تاثیر قرار دهد.

 

خصوصیات متغیر مخدوش کننده:

  • به تنهایی Risk Factor مستقلی برای متغیر وابسته محسوب می شود
  • با متغیر مستقل درارتباط است بطوریکه غالباً آن ها را با هم می بینیم
  • متغیر بین راهی نیست.